Stwierdzenie niewa\u017cno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa ko\u015bcielnego potoczne zwane rozwodem ko\u015bcielnym to proces s\u0105dowy maj\u0105cy na celu sprawdzenie, czy dane ma\u0142\u017ce\u0144stwo zosta\u0142o wa\u017cnie zwarte. Proces ten jest przeprowadzany przez trybuna\u0142 ko\u015bcielny. Procedura s\u0105dowa maj\u0105ca na celu stwierdzenie niewa\u017cno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa ko\u015bcielnego nie jest darmowa, cho\u0107 od tej zasady istniej\u0105 pewne wyj\u0105tki.<\/p>\n\n\n\n
Z niniejszego artyku\u0142u dowiesz si\u0119: 1) ile kosztuje rozw\u00f3d ko\u015bcielny \u2013 (uniewa\u017cnienie \u015blubu), czyli stwierdzenie niewa\u017cno\u015bci \u015blubu ko\u015bcielnego w s\u0105dzie biskupim; 2) jak wysokie s\u0105 honoraria adwokat\u00f3w ko\u015bcielnych; 3) jak wysokie s\u0105 honoraria bieg\u0142ych s\u0105dowych, kt\u00f3rych udzia\u0142 w procesie czasami bywa obowi\u0105zkowy.<\/p>\n\n\n\n
Odpowiadaj\u0105c na pytanie ile kosztuje tzw. rozw\u00f3d ko\u015bcielny (potocznie zwany), czyli stwierdzenie niewa\u017cno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa ko\u015bcielnego, nale\u017cy na pocz\u0105tku wskaza\u0107 na taks\u0119 procesow\u0105, czyli op\u0142at\u0119 s\u0105dow\u0105. Taksa za proces zmierzaj\u0105cy do uniewa\u017cnienia \u015blubu zale\u017cy od bardzo wielu czynnik\u00f3w. Jednym z takich czynnik\u00f3w jest trybuna\u0142 przed kt\u00f3rym toczy si\u0119 rozw\u00f3d ko\u015bcielny (potocznie zwany): oto bowiem s\u0105 s\u0105dy, kt\u00f3re pobieraj\u0105 taks\u0119 w wysoko\u015bci 560,00 z\u0142otych i takie, kt\u00f3re \u017c\u0105daj\u0105 op\u0142aty rz\u0119du 2.000,00 z\u0142otych. Drugim czynnikiem, na kt\u00f3ry nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 jest to, gdzie zamieszkuj\u0105 strony procesowe, a wi\u0119c ma\u0142\u017conkowie: niekt\u00f3re s\u0105dy dla os\u00f3b, kt\u00f3re zamieszkuj\u0105 za granic\u0105 przewiduj\u0105 podwy\u017cszon\u0105 op\u0142at\u0119 s\u0105dow\u0105. Trzecim czynnikiem maj\u0105cym wp\u0142yw na wysoko\u015b\u0107 taksy procesowej jest w niekt\u00f3rych s\u0105dach ilo\u015b\u0107 tytu\u0142\u00f3w (podstaw prawnych), z kt\u00f3rych pow\u00f3d (osoba wnosz\u0105ca skarg\u0119 powodow\u0105, to jest pozew) \u017c\u0105da orzeczenia niewa\u017cno\u015bci swojego ma\u0142\u017ce\u0144stwa: im wi\u0119cej tytu\u0142\u00f3w (podstaw prawnych), tym wy\u017csza op\u0142ata s\u0105dowa.<\/p>\n\n\n\n
Nie jest wi\u0119c prawd\u0105, jak niekt\u00f3rzy b\u0142\u0119dnie donosz\u0105, \u017ce tzw. rozw\u00f3d ko\u015bcielny (potocznie zwany) kosztuje kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy z\u0142otych.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nKoszty procesowe s\u0142u\u017c\u0105 w pierwszej kolejno\u015bci formalnej obs\u0142udze procesu i pokrywaj\u0105 koszty pocztowe, a tak\u017ce materia\u0142y biurowe konieczne do funkcjonowania s\u0105du. W drugiej kolejno\u015bci taksa s\u0105dowa jest po\u017cytkowana na wynagrodzenie pracownik\u00f3w s\u0105du, kt\u00f3rymi coraz cz\u0119\u015bciej s\u0105 osoby \u015bwieckie utrzymuj\u0105ce swoje rodziny.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n1.1. Roz\u0142o\u017cenie taksy procesowej na raty<\/em><\/h5>\n\n\n\n
Jest niemal regu\u0142\u0105, \u017ce Petenci zwracaj\u0105 si\u0119 do s\u0105du ko\u015bcielnego o roz\u0142o\u017cenie op\u0142aty procesowej na raty. S\u0105dy nie stawiaj\u0105 przeciw temu \u017cadnych trudno\u015bci. Niekt\u00f3re s\u0105dy wyznaczaj\u0105 termin, do kt\u00f3rego ma zosta\u0107 uiszczona ca\u0142o\u015b\u0107 lub cz\u0119\u015b\u0107 op\u0142aty procesowej. Zwykle jest to termin stawiennictwa strony (wezwania na przes\u0142uchanie) lub wydania wyroku. Zdarza si\u0119, \u017ce s\u0105dy proponuj\u0105 stronie kalendarz sp\u0142aty rat, albo prosz\u0105, by strona sama taki kalendarz sp\u0142aty zaproponowa\u0142a. Roz\u0142o\u017cenie op\u0142acenia procesu w czasie stanowi znacznie u\u0142atwienie i nie uniemo\u017cliwia osobom mniej zamo\u017cnym przeprowadzenie procesu maj\u0105cego na celu stwierdzenie niewa\u017cno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa ko\u015bcielnego.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n1.2. Obni\u017cenie koszt\u00f3w procesowych<\/em><\/h5>\n\n\n\n
Zgodnie z artyku\u0142em 305 Instrukcji procesowej\u00a0Dignitas connubii<\/em>\u00a0s\u0105d mo\u017ce przyzna\u0107 wnosz\u0105cej o to stronie obni\u017cenie koszt\u00f3w s\u0105dowych, o ile przemawiaj\u0105 za tym okoliczno\u015bci i wzgl\u0119dy s\u0142uszno\u015bci. By stara\u0107 si\u0119 o obni\u017cenie koszt\u00f3w s\u0105dowych nale\u017cy znajdowa\u0107 si\u0119 w daj\u0105cym si\u0119 udokumentowa\u0107 niedostatku.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n1.3. Zniesienie koszt\u00f3w procesu zmierzaj\u0105cego do uniewa\u017cnienia \u015blubu ko\u015bcielnego<\/em><\/h5>\n\n\n\n
Podobnie jak w przypadku obni\u017cenia koszt\u00f3w procesowych (patrz punkt wcze\u015bniej) ma si\u0119 sprawa z ich zniesieniem: s\u0105d ko\u015bcielny mo\u017ce przyzna\u0107 prosz\u0105cej o to osobie zniesienie taksy procesowej, ale musz\u0105 za tym przemawia\u0107 okoliczno\u015bci i wzgl\u0119dy s\u0142uszno\u015bci, a takimi b\u0119dzie znajdowanie si\u0119 prosz\u0105cej o to strony w biedzie. Stan biedy nale\u017cy oczywi\u015bcie udokumentowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Nale\u017cy mie\u0107 na uwadze, \u017ce przy procesie pracuj\u0105 ludzie, z kt\u00f3rych niekt\u00f3rzy maj\u0105 na utrzymaniu swoje rodziny i kt\u00f3rym za prac\u0119 nale\u017cy si\u0119 wynagrodzenie. Ponadto nie nale\u017cy zapomina\u0107, \u017ce s\u0105d ponosi realne koszty zwi\u0105zane z prowadzeniem procesu, do kt\u00f3rych mo\u017cna zaliczy\u0107 cho\u0107by koszty pocztowe. St\u0105d te\u017c s\u0105dy niezwykle rzadko znosz\u0105 koszty procesu, a w zamian proponuj\u0105 roz\u0142o\u017cenie ich na raty oraz ewentualnie ich obni\u017cenie.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n2. Honorarium adwokackie<\/em><\/h4>\n\n\n\n
Obok taksy procesowej trzeba wspomnie\u0107 o honorarium adwokackim, kt\u00f3re jest od tej taksy niezale\u017cne. Jest to wi\u0119c drugi koszt, kt\u00f3ry trzeba wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 rozpoczynaj\u0105c proces zmierzaj\u0105cy do stwierdzenia niewa\u017cno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa ko\u015bcielnego, kt\u00f3ry potocznie jest znany jako rozw\u00f3d ko\u015bcielny.<\/p>\n\n\n\n
Ceny na rynku, je\u015bli chodzi o us\u0142ugi adwokat\u00f3w, s\u0105 bardzo zr\u00f3\u017cnicowane: jedni, zwykle ci s\u0142absi, reprezentuj\u0105 Klient\u00f3w za kilkaset z\u0142otych, podczas gdy inni, zwykle Ci lepsi, o wi\u0119kszym do\u015bwiadczeniu i wiedzy, bior\u0105 za swe us\u0142ugi kilka tysi\u0119cy z\u0142otych. Zdarzaj\u0105 si\u0119 i tacy, kt\u00f3rzy \u017c\u0105daj\u0105 od Klienta kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy z\u0142otych. Wydaje si\u0119, \u017ce rynek adwokat\u00f3w ko\u015bcielnych jest niemal r\u00f3wnie zr\u00f3\u017cnicowany jak rynek adwokat\u00f3w pa\u0144stwowych, czy te\u017c jakiejkolwiek innej bran\u017cy.<\/p>\n\n\n\n
Wysoko\u015b\u0107 wynagrodzenia adwokackiego zale\u017cy wi\u0119c od wspomnianego ju\u017c do\u015bwiadczenia i wykszta\u0142cenia (stopie\u0144 naukowy), a tak\u017ce od poziomu zawi\u0142o\u015bci i skomplikowania sprawy. Doda\u0107 trzeba, \u017ce honorarium adwokackie i jego wysoko\u015b\u0107 zale\u017cy tak\u017ce od tego, czego Klient od profesjonalisty oczekuje: czy b\u0119dzie to pe\u0142na reprezentacja prawna, czy tylko dora\u017ana pomoc (napisanie pisma procesowego, czy te\u017c udzielenie porady prawnej).<\/p>\n\n\n\n
Warto w tym miejscu doda\u0107, \u017ce udzia\u0142 adwokata ko\u015bcielnego w procesie zmierzaj\u0105cym do stwierdzenia niewa\u017cno\u015bci \u015blubu ko\u015bcielnego (potocznie zwany: rozw\u00f3d ko\u015bcielny) nie jest obligatoryjny. Jest jednak bardzo pomocny \u2013 pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 metafor\u0105: z\u0119ba ka\u017cdy potrafi\u0142by sam sobie wyrwa\u0107, ale lepiej i\u015b\u0107 do dentysty.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n2.1. Adwokat ko\u015bcielny a adwokat pa\u0144stwowy<\/em><\/h5>\n\n\n\n
Stronom procesowym w procesie o orzeczenie niewa\u017cno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa (uniewa\u017cnienie \u015blubu lub uniewa\u017cnienie ma\u0142\u017ce\u0144stwa) zwanym potocznie rozwodem<\/a> ko\u015bcielnym mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 adwokat ko\u015bcielny. Adwokata ko\u015bcielnego nie nale\u017cy myli\u0107 z adwokatem pa\u0144stwowym. Ten pierwszy bowiem zwykle ko\u0144czy Wydzia\u0142 Prawa Kanonicznego, ten drugi za\u015b na Wydziale Prawa i Administracji. Adwokat pa\u0144stwowy zwykle nie zna si\u0119 na prawie kanonicznym. Adwokat ko\u015bcielny za\u015b podczas odbywania studi\u00f3w wyspecjalizowa\u0142 si\u0119 w nim i mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 stronom profesjonaln\u0105 pomoc.<\/p>\n\n\n\n
Na stronach internetowych wielu s\u0105d\u00f3w biskupich w Polsce cz\u0119sto zamiesza si\u0119 informacje, w kt\u00f3rych przestrzega si\u0119 Petent\u00f3w s\u0105du przed korzystaniem z us\u0142ug niewykwalifikowanych prawnik\u00f3w. Chodzi tu o adwokat\u00f3w pa\u0144stwowych, kt\u00f3rzy bez przygotowania merytorycznego, z nadziej\u0105 na du\u017cy zysk si\u0119gaj\u0105cy czasami kilku tysi\u0119cy z\u0142otych nieudolnie staraj\u0105 si\u0119 pom\u00f3c stronom procesowym. Najlepszym \u015bwiadectwem kwalifikacji prawnika ko\u015bcielnego jest dekret kt\u00f3regokolwiek biskupa lub arcybiskupa ustanawiaj\u0105cy prawnika adwokatem ko\u015bcielnym.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n2.2. Ograniczenia dotycz\u0105ce honorarium adwokackiego wynikaj\u0105ce z prawa<\/em><\/h5>\n\n\n\n
Przepisy prawa kanonicznego zabraniaj\u0105 adwokatom ko\u015bcielnym uk\u0142ada\u0107 si\u0119 o zbyt wysokie wynagrodzenie. Papie\u017c Franciszek kilka lat temu wyda\u0142 dekret, w kt\u00f3rym zarz\u0105dzi\u0142, by adwokaci rotalni (reprezentuj\u0105cy Klient\u00f3w przed Trybuna\u0142em Roty Rzymskiej w Watykanie) nie \u017c\u0105dali od stron wi\u0119cej ni\u017c 5.000,00 euro. Rzadko si\u0119 jednak zdarza, by kt\u00f3ry\u015b z polskich adwokat\u00f3w ko\u015bcielnych \u017c\u0105da\u0142 tak wysokiego wynagrodzenia, cho\u0107 takie przypadki s\u0105.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n2.3. R\u00f3\u017cne formy wynagradzania adwokata ko\u015bcielnego<\/em><\/h5>\n\n\n\n
Adwokaci ko\u015bcielni reprezentuj\u0105cy Klient\u00f3w w procesie zmierzaj\u0105cym do tzw. uniewa\u017cnienia ma\u0142\u017ce\u0144stwa ko\u015bcielnego (b\u0142\u0119dnie tzw. rozw\u00f3d ko\u015bcielny, czy te\u017c uniewa\u017cnienie \u015blubu lub uniewa\u017cnienie ma\u0142\u017ce\u0144stwa) rozliczaj\u0105 si\u0119 ze swoimi Klientami na r\u00f3\u017cne sposoby. I tak najpopularniejsza jest forma rycza\u0142tu, a wi\u0119c op\u0142aty za pe\u0142n\u0105 reprezentacj\u0119 prawn\u0105 w czasie trwania ca\u0142ego procesu. Na drugim miejscu sytuuje si\u0119 forma rozlicze\u0144 od czynno\u015bci, a wi\u0119c dora\u017anego op\u0142acania prawnika ko\u015bcielnego za jasno okre\u015blone podj\u0119te przez niego dzia\u0142ania. Obok tych dw\u00f3ch istnieje forma stawki godzinowej oraz miesi\u0119cznego abonamentu (rat).<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n2.4. Adwokat ko\u015bcielny z urz\u0119du<\/em><\/h5>\n\n\n\n
W szczeg\u00f3lnie trudnych i skomplikowanych procesach, w kt\u00f3rych zachodzi obawa, \u017ce strona bez pomocy adwokata ko\u015bcielnego by sobie nie poradzi\u0142a, s\u0105d mo\u017ce przyzna\u0107 stronie adwokata z urz\u0119du, kt\u00f3ry swoje us\u0142ugi wykonuje\u00a0pro bono\u00a0<\/em>(za darmo). S\u0105dy raczej nie praktykuj\u0105 tej formy pomocy stronom.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n3. Biegli s\u0105dowi<\/em><\/h4>\n\n\n\n
W procesie zmierzaj\u0105cym do stwierdzenia niewa\u017cno\u015bci \u015blubu ko\u015bcielnego (uniewa\u017cnienie \u015blubu lub uniewa\u017cnienie ma\u0142\u017ce\u0144stwa) nie mo\u017cna zapomina\u0107 o udziale bieg\u0142ego (psycholog, seksuolog, ginekolog, psychiatra), kt\u00f3ry tak\u017ce jest op\u0142acany przez stron\u0119. Koszty bieg\u0142ego wyznacza on sam i s\u0105 one bardzo r\u00f3\u017cne. Kosztuje on zwykle do kilkuset z\u0142otych.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nPrzy okazji<\/h4>\n\n\n\n
„Rozw\u00f3d ko\u015bcielny”?<\/h4>\n\n\n\n
Przy okazji nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce w Ko\u015bciele katolickim nie ma rozwodu ko\u015bcielnego. To co rozumie si\u0119 przez potocznie zwany rozw\u00f3d ko\u015bcielny to stwierdzenie niewa\u017cno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Na stwierdzenie niewa\u017cno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa znajdujemy tak\u017ce inne niepoprawne okre\u015blenia, jak na przyk\u0142ad: uniewa\u017cnienie \u015blubu ko\u015bcielnego, czy uniewa\u017cnienie ma\u0142\u017ce\u0144stwa<\/a> ko\u015bcielnego. Jednak w sensie leksykalno-gramatycznym nie jest to to samo. Okre\u015blenie rozw\u00f3d ko\u015bcielny zak\u0142ada, \u017ce jakie\u015b ma\u0142\u017ce\u0144stwo zosta\u0142o zawarte, a teraz si\u0119 je rozcina (rozwodzi). Bliskie okre\u015bleniu rozw\u00f3d ko\u015bcielny jest okre\u015blenie „uniewa\u017cnienie \u015blubu ko\u015bcielnego” – oznacza to, \u017ce co\u015b by\u0142o przez jaki\u015b czas wa\u017cne i w pewnym momencie przesta\u0142o takie by\u0107. Natomiast w przypadku procesu o stwierdzenie niewa\u017cno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa chodzi o sytuacje, w kt\u00f3rych uznaje si\u0119, \u017ce ma\u0142\u017ce\u0144stwo nigdy nie zaistnia\u0142o. Stwierdzenie niewa\u017cno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa nie jest wi\u0119c tym samy, co rozw\u00f3d ko\u015bcielny. Stwierdzenia niewa\u017cno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa dokonuje s\u0105d ko\u015bcielny w oparciu o stan faktyczny z momentu zawarcia ma\u0142\u017ce\u0144stwa, a nie w chwili rozpadu, jak to ma miejsce podczas rozwodu pa\u0144stwowego. Niewa\u017cno\u015b\u0107 ma\u0142\u017ce\u0144stwa nie oznacza zatem rozwodu ko\u015bcielnego. Rozwodu ko\u015bcielnego s\u0105d ko\u015bcielny nie orzeka. Rozwodu ko\u015bcielnego nie orzeka tak\u017ce s\u0105d powszechny. Nie ma bowiem rozwodu ko\u015bcielnego – jest niewa\u017cno\u015b\u0107 ma\u0142\u017ce\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nAdwokat ko\u015bcielny<\/h4>\n\n\n\n
Do procesu o stwierdzenie niewa\u017cno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa dochodzi najcz\u0119\u015bciej w wyniku niezdolno\u015bci do podj\u0119cia istotnych obowi\u0105zk\u00f3w ma\u0142\u017ce\u0144skich. W\u015br\u00f3d istotnych obowi\u0105zk\u00f3w ma\u0142\u017ce\u0144skich nale\u017cy wymieni\u0107 te zogniskowane wok\u00f3\u0142 dobra ma\u0142\u017conk\u00f3w i dobra potomstwa. To du\u017ce uproszczenie, bowiem nie ma jakiej\u015b taksatywnej listy obowi\u0105zk\u00f3w ma\u0142\u017ce\u0144skich daj\u0105cych mo\u017cliwo\u015b\u0107 stwierdzenia niewa\u017cno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Orzeczenie niewa\u017cno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa nie jest wi\u0119c spraw\u0105 \u0142atw\u0105. Wymaga ogromnej wiedzy z zakresu prawa kanonicznego. Stwierdzenie niewa\u017cno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa dokonuje si\u0119 w procesie ko\u015bcielnym<\/a>, w kt\u00f3rym udzia\u0142 bierze mi\u0119dzy innymi obro\u0144ca w\u0119z\u0142a ma\u0142\u017ce\u0144skiego, maj\u0105cy za zadanie przytaczanie argument\u00f3w przemawiaj\u0105cych za niewa\u017cno\u015bci\u0105 ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Po drugiej stronie mo\u017ce sta\u0107 adwokat ko\u015bcielny reprezentuj\u0105cy interes swojego Klienta, czyli na og\u00f3\u0142 pomagaj\u0105cy w stwierdzeniu niewa\u017cno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Zatem tak, jak obro\u0144ca w\u0119z\u0142a ma\u0142\u017ce\u0144skiego ma za zadanie zbijanie niewa\u017cno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa, tak adwokat ko\u015bcielny ma zadanie dowodzenie niewa\u017cno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa. W procesie o stwierdzenie niewa\u017cno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa udzia\u0142 adwokata nie jest obligatoryjny, ale jest przydatny. Niewielu bowiem \u015bwieckich zna si\u0119 na prawie kanonicznym na tyle, by swobodnie porusza\u0107 si\u0119 w katolickim prawie ma\u0142\u017ce\u0144skim procesowym i materialnym. St\u0105d te\u017c chc\u0105c uzyska\u0107 stwierdzenie niewa\u017cno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa warto przemy\u015ble\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 zatrudnienia odpowiedniego adwokata. Stwierdzenie niewa\u017cno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa b\u0119dzie z takim cz\u0142owiekiem o wiele prostsze. Proces o stwierdzenie niewa\u017cno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa r\u00f3\u017cni si\u0119 bowiem od procesu rozwodowego. Proces o stwierdzenie niewa\u017cno\u015bci jest w zasadzie zupe\u0142nie inny – w ko\u015bciele katolickim nie ma przes\u0142ucha\u0144 podczas kt\u00f3rych jedna strona przekrzykuje drug\u0105 na sali s\u0105dowej. Adwokat pomaga Klientowi zebra\u0107 wa\u017cny z perspektyw prawa materia\u0142, aby na podstawie zgromadzonego materia\u0142u dowodowego s\u0119dziowie orzekli niewa\u017cno\u015b\u0107 ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Spraw\u0119 nale\u017cy skierowa\u0107 do w\u0142a\u015bciwego s\u0105du ko\u015bcielnego, tzn. takiego na kt\u00f3rego terytorium jedna albo obie strony zamieszkuj\u0105, albo na terenie kt\u00f3rego mia\u0142o miejsce zawarcie ma\u0142\u017ce\u0144stwa. \u015alub ko\u015bcielny, czyli zawarcie ma\u0142\u017ce\u0144stwa tworzy zwi\u0105zek ma\u0142\u017ce\u0144ski, kt\u00f3ry nie zawsze jest wa\u017cny. Zwi\u0105zek ma\u0142\u017ce\u0144ski mo\u017cna bowiem rozpatrzy\u0107 pod k\u0105tem jego wa\u017cno\u015bci – pozwala na to kodeks prawa kanonicznego. Prawo kanoniczne jest doskonale znane adwokatom ko\u015bcielnym, st\u0105d \u00f3w znawcy prawa kanonicznego mog\u0105 wydajnie wspom\u00f3c strony w prowadzeniu procesu<\/a>. \u015awieckim bowiem, na og\u00f3\u0142 prawo kanoniczne pozostaje nieznane.<\/p>\n\n\n\n